Κοκκινιά, 7η Μάρτη 1944, ημέρα τιμής και μνήμης

Η μάχη της Κοκκινιάς

Αντί προλόγου

"...Η Κοκκινιά...στέκεται ορθή. Παλεύει πάνω σε μαρμαρένια αλώνια με τον χάροντα, σαν άλλος Διγενής και κερδίζει... ΤΗ ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ... Σ' ευχαριστώ πατρίδα Κοκκινιά που με έκαμες να στέκουμε ορθός μπρος στους καιρούς και να κοιτάζω κατάματα τους λαούς. Σ' ευχαριστώ που με έκαμες να μη ντρέπομαι. Σ' ευχαριστώ για το μεγάλο Εθνικό Δίδαγμα που μας έδωσες. Πως να αγαπάμε την Ελλάδα - να αγαπάμε υπερασπίζοντας τη λευτεριά και ανεξαρτησία της με τη θυσία μας... Χαίρομαι που σε βλέπω μέσα στο Εθνικό Πάνθεον δίπλα στο Κούγκι και στ' Αρκάδι. Δίπλα στα Καλάβρυτα και στο Δίστομο."

Απόσπασμα από ομιλία του Κ. Γέμελου, προέδρου του Δ.Σ. του Δήμου Νίκαιας

στις 14 Αυγούστου 1959

Η μάχη της Κοκκινιάς

Από τις 4 έως τις 8 Μάρτη 1944, η Κοκκινιά.. Έγινε στόχος μεγάλων εχθρικών δυνάμεων...Φυσικά η Κοκκινιά δεν έμεινε παθητική. Απάντησε ηρωικά, πατριωτικά, χάνοντας εκλεκτά παλικάρια της... Την υπεράσπιση της πόλης είχε αναλάβει το 6ο Ανεξάρτητο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Στο πλευρό του ΕΛΑΣ βρίσκονταν τα μέλη του ΕΑΜ, οι ΕΠΟΝίτες και κυρίως ο λαός της Κοκκινιάς. Η υπεράσπιση της πόλις ήταν λοιπόν μια παλλαική υπόθεση για τους Κοκκινιώτες. Οι επιδρομείς τρεις μέρες προσπαθούσαν να εισβάλουν στην πόλη και όλο αναχαιτίζονταν από τους ΕΛΑΣίτες...

Τρίτη 7 Μάρτη 1944

Όλοι στην Κοκκινιά περίμεναν ποια θα είναι η απάντηση των Ναζί και των ντόπιων συνεργατών τους μετά από τρεις αποτυχημένες προσπάθειες να εισβάλουν στην πόλη.

Ο ΕΛΑΣ στην Κοκκινιά ήταν σε επιφυλακή και από πολύ αργά το βράδυ οι μαχητές του είχαν λάβει θέση μάχης και περιφρούρησης της πόλης. Η διάταξη των διμοιριών του ΕΛΑΣ ήταν σε σχήμα «Λ». Ξεκινούσαν από το Γ΄ Νεκροταφείο και έφταναν στο Κουτσουκάρι και τα Γερμανικά από τη μία πλευρά, ενώ από την άλλη ξεκινούσαν από το Γ΄ Νεκροταφείο και έφταναν στις εργατικές πολυκατοικίες, την Παιδική Στέγη και τα Άσπρα Χώματα. Η κύρια δύναμη του ΕΛΑΣ έχει οχυρωθεί στη βόρεια πλευρά από το Περιβολάκι (πλατεία Δαβάκη) και είναι το 3^ο τάγμα του Γιάννη Πισσάνου....Στις 6:05 ακούγεται η σάλπιγγα του ΕΛΑΣ από το Περιβολάκι, που σημαίνει τη γενική επίθεση του λαϊκού στρατού. Σε κάθε στενό της Κοκκινιάς, γύρω από Περιβολάκι, οι μάχες είναι απερίγραπτες, πολλές φορές σώμα με σώμα. Γίνεται μάχη για την κατάληψη του κάθε δρόμου. Οι θέσεις και οι γωνιές των οικοδομικών τετραγώνων αλλάζουν συνεχώς μεταξύ επιδρομέων και μαχητών του ΕΛΑΣ. *

Στιγμές από τη μάχη της Κοκκινιάς

Είναι χαρακτηριστική η πάρα κάτω αναφορά για τον ηρωισμό του λαού της Κοκκινιάς. "είναι απερίγραπτος ο ηρωισμός του ξεσηκωμένου λαού. Γριές, κοπέλες, τρέχουν μεταφέροντας πυρομαχικά... ".* Στην έκθεση του 6ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ αναφέρεται " Οι ηρωισμοί των μαχητών δεν μπορούν να περιγραφούν. Εκείνο όμως που παρετηρήθη και έχει μεγάλη σημασίαν είναι η συμμετοχή του Λαού της Κοκκινιάς ανδρών, γυναικών, εφήβων, παιδιών ακόμα. Τρέχανε και μας ζητούσαν πιστόλια και με παράπονο, μας έλεγαν, γιατί να μην τους έχουμε οργανώσει κι αυτούς. Οι γονείς και τα κορίτσια τρέχανε να επιδέσουνε τους τραυματίες και να βρούν φυσίγγια..."

Η στρατηγική και πολιτική σημασία της μάχης της Κοκκινιάς

Τον Μάρτη του 1944 έχει ήδη αρχίσει να υποχωρεί το ναζιστικό μέτωπο σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ο Κόκκινος Στρατός αρχίζει να προελαύνει και οι ναζί κατανοούν ότι οι Σοβιετικοί έχουν τη δύναμη να απελευθερώσουν τα Βαλκάνια. Πρέπει λοιπόν να υπάρχει ανοιχτός δρόμος διαφυγής για τις δυνάμεις του κατακτητή, δεδομένου ότι η υποχώρηση τους μέσω του οδικού άξονα Αθήνα – Λαμία - Θεσσαλονίκη, θα ήταν δύσκολη λόγω της στρατιωτικής δύναμης που είχε αποκτήσει ο ΕΛΑΣ στη Ρούμελη, στη Θεσσαλία και στη Μακεδονία αλλά κυρίως λόγω της απόρριψης της πρότασης των Άγγλων προς τον ΕΛΑΣ να μη χτυπηθούν οι υποχωρούντες Γερμανοί. Σκοπός ήταν να φύγουν οι κατακτητές από την Ελλάδα άθικτοι, για να ενισχυθεί η άμυνα τους, απέναντι στην επέλαση του Κόκκινου Στρατού. Έτσι έπρεπε ανεμπόδιστα, αν χρειαζότανε, να μπορούν να φτάσουν μεγάλα τμήματά τους στο λιμάνι του Πειραιά, απ’ όπου θα ήταν δυνατή η από θαλάσσης διαφυγή τους. Ακριβώς όμως, δίπλα στο λιμάνι του Πειραιά, βρίσκεται η αντάρτισσα Κοκκινιά. Για τους κατακτητές όμως, υπήρχε και ένας άλλος λόγος. Έπρεπε να σπάσουν οι στενοί δεσμοί του λαού με τον ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ. Να διακοπεί η σήραγγα στρατολόγησης ανταρτών του ΕΛΑΣ από τα αστικά κέντρα προς τα βουνά. Έπρεπε οπωσδήποτε να καμφθεί το αντιστασιακό φρόνημα του ελληνικού λαού, που πάλευε όχι μόνο για την εθνική του απελευθέρωση, αλλά και για τις μελλοντικές, προς το συμφέρον του, πολιτικές εξελίξεις. Και για την επιτυχία αυτών των σχεδίων, για τους κατακτητές, δεν μπορούσε να υπάρξει καλύτερη επιλογή από την Κοκκινιά. Πόλη ανταρτομάννα, με ανεπτυγμένο από παλιότερα προοδευτικό κίνημα, με μαζικές οργανώσεις του ΕΑΜ, με δικό της σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Μια από τις πόλεις δηλαδή, με το πιο οργανωμένο αντιστασιακό κίνημα, όχι μόνο στην Αθήνα και στον Πειραιά, αλλά και σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Εάν κατάφερναν να γονατίσουν την αδούλωτη πόλη και το λαό της Κοκκινιάς, τότε, θεωρούσαν οι κατακτητές και οι ντόπιοι συνεργάτες τους, ότι πράγματι θα κατάφερναν ένα δυνατό χτύπημα στον ΕΛΑΣ και στο ΕΑΜ. Η είδηση θα κυκλοφορούσε γρήγορα σ’ όλο τον Πειραιά και την Αθήνα, ακόμα και στα βουνά της Ελλάδας, και έτσι θα κάμπτοταν το ηθικό του ελληνικού λαού και των μαχητών του λαϊκού απελευθερωτικού στρατού. Ο ηρωισμός όμως του ΕΛΑΣ, του ΕΑΜ και του Κοκκινιώτικου λαού, η αντίστασή τους και οι απώλειες που προκάλεσαν στους Ναζί, στους ταγματασφαλίτες και στους χωροφύλακες, έφερε το αντίθετο από το προσδοκώμενο γιαυτούς αποτέλεσμα. Ανέβασε το ηθικό του λαού στα ύψη. Έγινε αφορμή να φουντώσει το οργανωμένο αντιστασιακό κίνημα και σε άλλες συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά. Απέδειξε ότι ο ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ, εκτός από την καλή οργάνωση που διέθεταν, ήταν βαθειά ριζωμένες οι οργανώσεις τους στο λαό. Αλλά και οι Κοκκινιώτες απέδειξαν, ότι ο δρόμος που πρέπει να βαδίζουν οι άνθρωποι, που θέλουν να αναγνωρίζονται ως ελεύθεροι άνθρωποι, ως άνθρωποι με υψηλά ιδανικά, είναι ο δρόμος του αγώνα, της τιμής και της θυσίας. Ο δρόμος για λαϊκή κυριαρχία.**

** Από το χρονικό μνήμης του Δήμου Νικαίας 2004, "Το μπλόκο της Κοκκινιάς"

*Το χρονικό της μάχης ΕΔΩ

Το ακορντεόν

Από το blog ARTEKRAN

Καμία εμπλοκή ΕΔΩ

«Κόβουν» δολάρια για να ξορκίσουν την κρίση ΕΔΩ

"Κοκκινιά, 17 Aυγούστου 1944"

Χρονικό μνήμης

"Πως να το ξεχάσω κείνο το παιδί /στο περιβολάκι του Άι Νικόλα

έπινε τον ήλιο σαν χλωρό κλαδί / πριν τον θυμηθούν τα πολυβόλα"

Αυτό το παιδί εκτελέστηκε από τους γερμανοταγματασφαλίτες στο Μπλόκο της Κοκκινιάς.
Μα πως μπορεί να το χωρέσει νους ανθρώπου; Πως να το δεχτείς; Πως μπόρεσαν να σκοτώσουν αυτό το παιδί; Αυτή την ζωγραφιά; Μόνο μια εξήγηση μπορείς να δώσεις. Είναι τέτοια η φασιστική ασχήμια, το άδικο, που προκαλείται από την βίαιη υποστήριξη της τάξης των εκμεταλλευτών, ώστε, όχι μόνο εξοντώνουν όσους αντιστέκονται αλλά και ότι τονίζει, ότι "αναδεικνύει" αυτήν την ασχήμια τους.
Πόσους ανθρώπους θα σκοτώσουν ακόμα; Πόση ομορφιά; Αλλά θα είναι η ομορφιά, στο τέλος, που θα τους παραδώσει. Θάναι μια νύχτα λυτρωτική, για όλο τον κόσμο αλλά κυρίως δικαίωση για τα θύματα του φασισμού και προ πάντων για τον Στελάκη. Ναι, θα είναι η ομορφιά που θα τους παραδώσει, και θα είναι μια λαμπερή νύχτα ενός πανσέληνου Αύγουστου.

Από την "Αθανασία"
Μουσική: Μάνος Χατζηδάκις
Ποίηση: Νίκος Γκάτσος
Τραγούδι: Μάκης
Κιθάρα: Γιώργος

"Κοίτα με στα μάτια"

Κοίτα με στα μάτια κι έλα πιο κοντά / Άγια μου καρδιά κι αγαπημένη
Άκουσα κι απόψε πόρτα να βροντά / πέτρες θα κυλάν οι πεθαμένοι
Πως να το ξεχάσω κείνο το παιδί / στο περιβολάκι του Αι Νικόλα
έπινε τον ήλιο σαν χλωρό κλαδί / πριν τον θυμηθούν τα πολυβόλα
Κοίτα με στα μάτια και με το σουγιά / πάρε από τη φλέβα μου μελάνι
γράψε τ' όνομά του στην αστροφεγγιά / χέρι φονικό να μη το φτάνει
- Που είσαι Πέτρο; Που είσαι Γιάννη;
Στου κάτω κόσμου το συντριβάνι / Νεράκι πίνω να λησμονήσω.
- Γύρισε πίσω, ΓΥΡΙΣΕ ΠΙΣΩ!!!


ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ

"Στις 6:00 π.μ., ακούγονται τα "χωνιά" στους δρόμους της Κοκκινιάς. Όχι τα χωνιά της ΕΠΟΝ και του ΕΛΑΣ που καλούσαν κάθε τόσο τον Κοκκινιώτικο λαό σε αντίσταση και του έδιναν κουράγιο, μα τα "χωνιά" των ταγματασφαλιτών:
"Προσοχή - προσοχή! Σας μιλάνε τα τάγματα ασφαλείας. Όλοι οι άνδρες από 14 έως 60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Όσοι πιαστούν στα σπίτια τους θα τουφεκίζονται επί τόπου"
Έτσι ξεκίνησε η τραγωδία. Άλλη μια αιματοβαμμένη σελίδα της ηρωικής αντίστασης του Ελληνικού λαού, του λαού της Κοκκινιάς, το Μπλόκο της Κοκκινιάς.
"Δεκάδες γερμανικά καμιόνια είχαν περικυκλώσει και έσφιγγαν τον κλοιό, από τον Κορυδαλλό, Αιγάλεω, Δαφνί, και Ρέντη μέχρι Κερατσίνι, Φάληρο και Πειραιά.
Μαζί με τους Ναζί κατακτητές καταφθάνει στην προσφυγούπολη του Πειραιά ..και το μηχανοκίνητο τμήμα του δοσίλογου Ν. Μπουραντά. Περί τους 3.000 βαριά οπλισμένους - με πολυβόλα, όλμους, μυδράλια, αυτόματα- Γερμανούς και Έλληνες ταγματασφαλίτες...Γύρω στις 8:00 π.μ., η πλατεία της Οσίας Ξένης, αλλά και οι γύρω δρόμοι, έχουν γεμίσει από κόσμο. Περίπου 25.000 άτομα...Η ζέστη είναι αφόρητη και αρκετοί είναι αυτοί που λιποθυμούν και ζητούν εναγωνίως λίγες σταγόνες νερό. Όσες γυναίκες προσπαθούν να πλησιάσουν με τις πήλινες στάμνες, για να τους προσφέρουν λίγο νερό, κακοποιούνται μπροστά σε όλους.... Οι γερμανοτσολιάδες πιάνουν δουλειά...Ο ρόλος τους είναι συγκεκριμένος. Ως γνήσιοι προδότες υποδεικνύουν ποιους να εκτελέσουν... Ο γνωστός χαφιές της Κοκκινιάς, Μπατράνης διακρίνει μέσα στο πλήθος τον λοχαγό του ΕΛΑΣ Αποστόλη Χατζηβασιλείου και με ειρωνεία τον χαιρετά "τα σέβη μου λοχαγέ" και δίνει το σύνθημα. Αφού του βγάζουν το μάτι με την ξιφολόγχη και του σχίζουν τα μάγουλα, τον περιφέρουν ανάμεσα στο πλήθος των συγκεντρωμένων ζητώντας του να προδώσει. "Πατριώτες, ψηλά το κεφάλι. Μη φοβάστε. Δεν πρόκειται να προδώσω κανέναν" φωνάζει με όση δύναμη του είχε απομείνει ο ΕΛΑΣίτης λοχαγός. Τον σέρνουν και τον κρεμούν.
Λίγο πριν το τέλος του, βρίσκει το κουράγιο να πει: ΠΑΤΡΙΏΤΕΣ ΕΚΔΊΚΗΣΗ!!!.."
Ακολούθησαν σκηνές απαράμιλλου ηρωισμού και θυσίας, - περιγράφονται στο Χρονικό Μνήμης που εξέδωσε ο Δήμος Νικαίας το 2004, για τα 60 χρόνια από το Μπλόκο της Κοκκινιάς - με την αυλαία αυτής της τραγωδίας να πέφτει γύρω στις 6:00 μ.μ., με ένα ξεδιάλεγμα περίπου 8.000 Κοκκινιωτών ομήρων. Ένα τεράστιο ανθρώπινο ποτάμι ξεκίνησε από την Κοκκινιά για το στρατόπεδο του Χαΐδαρίου.. Από το Χαΐδάρι γύρω στα 1.800 άτομα σέρνονται στα κολαστήρια της Γερμανίας. Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Μάνχαϊμ, Νταχάου, Μπούχεβαλντ, Μπίπλις*, Άουσβιτς κ. ά.... Πάνω από το πυρωμένο σίδερο του κατακτητή υπήρξε η ψυχή των αδούλωτων Κοκκινιωτών, οι οποίοι στο σύνολό τους κράτησαν ψηλά τη σημαία της αντίστασης, της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας, της εθνικής ανεξαρτησίας και του οράματος της λαϊκής κυριαρχίας. " **
Η θυσία των παιδιών του Μπλόκου της Κοκκινιάς και το όραμά τους, παραμένει μια ζωντανή παρακαταθήκη για τον Ελληνικό λαό, οδηγός και καθοδηγητής στους καθημερινούς του αγώνες. Αυτά δεν μπορεί να μας τα πάρει κανείς. Το Μάαστριχ, η Λισσαβόνα, το μνημόνιο, η Τρόικα και τα ενεργούμενά της.

Λεβέντικη παρέλαση ομήρων στη Γερμανία
μετά την απελευθέρωση.

Ο παππούς ο Γιάννης στη Γερμανία, στο Μπίπλις, με την Ελληνική σημαία

μετά την απελευθέρωση, λίγο πριν από την επιστροφή του.
Στο πίσω μέρος της φωτογραφίας προτροπές στην γιαγιά Μαρία
για υπομονή και..φιλιά στα παιδιά του.

* Ο παππούς μου ο Γιάννης, από την πλατεία της Οσίας Ξένης,
μαζί με πολλούς Κοκκινιώτες, μετά το Χαΐδάρι, κρατήθηκε
όμηρος στη Γερμανία, στο Μπίπλις και στο Μάνχαϊμ, απ΄όπου
γύρισε μετά την απελευθέρωση, το 1945.
**Αποσπάσματα από το λεύκωμα του Δήμου της Νίκαιας,
"Tο Μπλόκο της Κοκκινιάς" εκδ. 2004

Αναρτήθηκε από ART EKRAN στις 8 Αυγούστου 2010